Let’s think #7: Ngụy biện rẽ đôi
Thà nghèo mà biết mến thương nhau
Còn hơn giàu có đổi thay mau
Lời bài hát “Không giờ rồi” ở trên là một trong những ví dụ nhan nhản của “Ngụy biện rẽ đôi”. Người phát ngôn chỉ đưa ra 2 lựa chọn và bỏ qua vô số lựa chọn khác với mục đích như:
Một. Cố gắng nhấn vào tính đối lập để đề cao giá trị gì đó. Kiểu “Tuy… nhưng…”. Không có cái này nên bù lại bằng cái khác. Nghèo khó mà có tình còn hơn giàu có mà bạc. Vậy những người nghèo mà bạc thì sao? Và những người vừa giàu vừa mến thương thì sao?
“Tuy anh không yêu em theo cách em muốn, nhưng anh yêu em bằng cả trái tim”. OK, vậy em sẽ chọn yêu cái anh vừa biết yêu đúng ý em vừa yêu chân thành.
“Anh ta không giàu nhưng chung thủy”. Kệ. Em sẽ yêu anh nào vừa giàu vừa chung thủy.
Bạn cần có những tiêu chuẩn riêng để không sống/yêu/làm dưới ngưỡng chuẩn đó.
Hai. Ép người khác theo lựa chọn mình mong muốn.
“Nếu con không ăn, con không được xem TV”. Lũ trẻ không còn lựa chọn ăn nhưng không xem, hoặc xem nhưng không ăn.
“Em không vào nhà nghỉ với anh là em không tin anh”. Câu điển hình của mấy chú choai choai đi tán gái. Em nó có thể tin nhưng không muốn quan hệ. Còn nếu không tin mà vẫn có thể quan hệ thì các chú cần trả tiền cho dịch vụ.
Mấy ông diễn giả sau khi bô lô ba la một lúc, hỏi hội trường “Đúng hay rất đúng?”. Ủa, nãy giờ nói sai lè ra mà cứ muốn nhận đúng là sao?!
“Khác biệt hay là chết”. “Tập trung hay là chết”. Mấy tiêu đề sách nghe rất kêu mà rất ngụy biện. Sự khác biệt, hay tập trung có thể quan trọng nhưng chưa đến mức quyết định tính sống còn của hoạt động kinh doanh. Dĩ nhiên không ai muốn chết, nên chỉ còn lựa chọn đọc sách thôi. Cũng là một chiêu tăng doanh thu bán sách.
Ba. Tự giới hạn bản thân một cách ngu ngốc
Tối nay vừa đọc post này trên Facebook:
“Càng lớn, càng không mong gặp người đẹp trai, ga lăng, tiền nhiều trong tài khoản, chỉ mong gặp được người dẫu ngược đường vẫn đến thăm mình, dẫu bận rộn cũng chưa từng có ý định bỏ mình một mình ở lại…”
Mẫu câu thường thấy ở dạng văn vẻ tự sự thường sẽ là: không mong A, chỉ mong B.
Trong khi rõ ràng chúng ta thấy có hơn 2 lựa chọn. Và lựa chọn tối ưu nhất trong trường hợp này là cả A và B.
Bạn muốn giàu có hay hạnh phúc? Chọn cả hai.
Bạn muốn công việc hay sức khoẻ? Chọn cả hai.
Bạn muốn người yêu kiếm nhiều tiền hay có thời gian bên bạn? Chọn cả hai.
Bạn không hề tham lam và bạn không cần phải giới hạn số lựa chọn có sẵn rồi tự khiến bản thân phải nhượng bộ. Các trường hợp bạn chỉ được/nên chọn một bao gồm:
– Lưạ chọn mâu thuẫn, đối nghịch. Kiểu “muốn sống hay muốn chết” thì thưa anh, em muốn sống. Em muốn yêu hay dừng lại thì thôi đành chia tay.
– Lựa chọn không theo quy chuẩn chung. Có người yêu rồi mà vẫn muốn có thêm sao? (Không khuyến khích chọn cả hai, nên phiền bạn tém tém lại).
Để thay lời kết, thì cuộc sống này có những thứ không phân cực rõ ràng kiểu phải/trái, đúng/sai; và con người cũng không mang tính cách một chiều tốt/xấu, thiện/ác. Giữa vùng đen và vùng trắng sẽ là các mảng xám nhạt, xám đậm, xám nhờ nhờ, xám xịt, xám tro… Thành ra khi bạn gặp một vấn đề với chỉ 2 lựa chọn, giải pháp có khi nằm ở lựa chọn đã vô tình/cố tình bị ẩn giấu. Hãy suy xét kỹ để tìm phương án tối ưu nhất.
