Cái tựa đầu tiên tôi nghĩ đến khi viết bài này là: “Hành trình xây dựng kênh Tiktok 5k followers trong 2 tháng”. Nhưng với nhiều người, 5k followers là con số quá nhỏ, họ sẽ nghĩ vậy tôi có gì để dạy, để chia sẻ người khác? (dù rằng tốc độ tăng trưởng fan của tôi cũng rất nhanh, và cái mốc 5k kia là target của tôi trong cả năm 2024, nhưng tôi đã trót đạt được chỉ sau tháng đầu tiên của năm nay (Từ 24/11/2023 – 30/01/2024). 

Vậy có điều gì đáng để học không? Tôi vẫn nghĩ là không (dù rằng kênh của tôi có sự tăng trưởng đáng kể). Tôi không biết cách dạy bạn phát triển một kênh bất kỳ được từng đó follower trong thời gian ngắn như tôi, vì tôi không phải “chuyên gia” Tiktok, không phải marketer hay content creator xuất chúng nào cả (Trừ khi bạn làm kênh đúng chủ đề và đúng cách tôi đang làm). Nhưng kể cả tôi có hướng dẫn bạn, thì xuất phát điểm của chúng ta khác nhau (khác thế nào tôi sẽ nói ở phần sau). Nên bạn đừng kỳ vọng bạn học được nhiều thứ từ đây. Tôi sẽ nói về hành trình của mình, những trải nghiệm và suy luận của RIÊNG cá nhân tôi trong quá trình build một kênh Tiktok đi đúng hướng. Khi đó, biết đâu bạn có thể lượm lặt được thứ gì có giá trị?! 

Chúng ta bắt đầu thôi!

Ikigai

Dù cho bạn build một kênh Tiktok, một kênh Youtube, một blog, website hay làm bất kỳ công việc gì, hãy thử làm theo Ikigai. Tôi không biết đó là Ikigai cho đến khi tôi đã làm đúng theo hướng đó và vợ tôi nhận ra. Hiểu đơn giản thì Ikigai có nghĩa bạn được làm thứ bạn THÍCH, thứ bạn GIỎI, người khác CÓ NHU CẦU và bạn KIẾM ĐƯỢC TIỀN. Hầu hết bạn không có được cả 4 đâu, nhưng có 3/4 yếu tố thì bạn hãy làm nó. (2/4 thì hơi mong manh, bạn sẽ dễ bỏ cuộc sớm hoặc không tìm thấy niềm vui)

Tôi quên chưa nói tôi xây kênh Tiktok chủ đề gì. Tôi làm về boardgame.

Tại sao tôi chọn boardgame? (Theo Ikigai)

• Đầu tiên là tôi THÍCH chơi boardgame. Tôi có thể chơi cả ngày và chơi ngày này qua ngày khác (nhưng không ai chơi cùng). Tôi thích nghiên cứu luật game, tìm mua và sưu tầm các game hay để chơi cùng bạn bè khi có dịp.
• Tôi GIỎI boardgame. Cũng vì hay đọc luật và hướng dẫn người khác cách chơi, tôi thường làm game master (GM) lead buổi chơi game đó. Điểm cộng nữa là tôi có “siêu năng lực” biến những điều khó hiểu thành dễ hiểu (ý là truyền đạt kiến thức căn bản cho người mới). Cũng chính vì thế nên tôi đã viết và xuất bản được 2 cuốn sách về đầu tư chứng khoán cho người mới bắt đầu, một kênh Youtube đào tạo Forex free 100% cho newbie và bây giờ là kênh Tiktok hướng dẫn chơi các loại board game.
• Người chơi CÓ NHU CẦU tìm hiểu về boardgame. Giới trẻ, nếu không chơi thì tôi không nói, nhưng nếu những ai muốn kiếm cái game gì đó vui vui để chơi khi tụ tập (kiểu Ma sói, Uno, Mèo nổ, Bang v.v.), họ sẽ muốn biết gần đây có game gì hay ho không và quan trọng là cách chơi thế nào trước khi mua (vì board game không đắt nhưng không rẻ, trong khi có hàng trăm ngàn game mà túi tiền cũng chỉ có vài trăm ngàn nên muốn lựa kỹ)

Định hướng #1: Tại sao không phải Youtube?

Một bài vote nhỏ trong một nhóm boardgame cho thấy, khi có nhu cầu tìm hiểu về game, phần đông sẽ chọn Youtube (tôi nhớ đâu đó 60-70%), sau đó là Facebook (40%), trong khi Tiktok dưới 10%.

Bản thân tôi cũng tìm kiếm thông tin về board game trên Youtube. Nhưng tại sao tôi chọn Tiktok? Trong khi mọi người chọn Youtube?

Hầu hết mọi người sẽ nghĩ “Sao chúng ta không mang thẳng nội dung đến nơi có nhiều khách hàng và phân phối chúng?” rồi họ xây kênh Youtube. Điều đó không sai, nhưng tôi cho đó là lối suy nghĩ thông thường.

Vấn đề ở đây là cách một người tìm kiếm nội dung cũng như cơ chế nội dung được phân phối.

Hãy nói về Youtube. 

Bạn sẽ tìm kiếm nội dung trên Youtube (cũng như Google) thế nào? Đơn giản là gõ từ khóa, kiểu “ABC là gì?” Tức là trong đầu bạn đã có một ý niệm về ABC, bạn đã nghe loáng thoáng cái từ đó, bây giờ bạn muốn THÊM thông tin. Nhưng sẽ ra sao nếu ngay từ đầu, bạn không có bất kỳ ý niệm nào về cái gọi là ABC? Tức là ABC không phải từ ngữ đã tồn tại trong đầu bạn?

Hay nói một cách triết học, bạn “không-biết-cái-mình-không-biết” ? 

Giả sử tôi muốn làm nội dung về một thứ có cái tên “Cà lí cà la cà lo” (Mỗi khi con tôi nói linh tinh hay nói thế). Từ này chắc chắn không có trong đầu bạn cũng như bất kỳ ai, bạn nghĩ bao nhiêu người sẽ search nó? Không có ai hết! Và nội dung như vậy chẳng bao giờ được phân phối, cũng chẳng ma nào xem. Nếu tôi làm một kênh Youtube mới toanh và video đầu tiên với nội dung “Cà lí cà la cà lo”, tôi có tối ưu bằng dzời cũng không thể quá 20 view.

Có một cách khác để view khá khẩm hơn, tôi cần đăng nhờ nội dung nói trên ở một kênh Youtube khác đã có nhiều subscribe. Khi đó tôi có thể yên tâm nội dung sẽ được hiển thị cho đâu đó 20% người đăng ký kênh đó một cách tự nhiên (tôi không bàn về quảng cáo, vì bỏ tiền ra thì không cần phải định hướng quá nhiều nữa, còn tôi đang chơi bài toán miễn phí). Nếu tôi tìm được một kênh có 100 ngàn sub, sau đó bằng một cách thần kỳ nào đó họ phân phối cho tôi video trên, tôi sẽ có 20k lượt hiển thị, và bèo nhèo tôi vẫn sẽ kiếm được 2-3k view. Như vậy tôi có thể tác động để biến bạn từ “không biết” thành “biết”, tôi gieo cái ý niệm ABC vào đầu bạn để bạn tìm tôi.

Cách này phức tạp, lòng vòng và oải. Bởi cách tìm nội dung trên Youtube là theo từ khóa, và cơ chế phân phối chỉ hỗ trợ cho những kênh “sống lâu lên lão làng”, một kênh non trẻ muốn làm về nội dung mới (một cách tự lập, không kéo kênh) không nên làm trên Youtube. 

Tiktok thì sao?

Cơ chế phân phối nội dung trên Tiktok lại khác, nó ủng hộ những nhà sáng tạo mới bằng cách cho họ cơ hội. Tiktok không cần biết bạn là ai, nó sẽ phân phối cho bạn nội dung mà bạn tạo ra, và nếu bạn làm tốt, bạn có thể nổi tiếng chỉ sau một đêm theo đúng nghĩa.

Dĩ nhiên khi bạn có sẵn một kênh Tiktok nhiều follower và phân phối trên đó thì cũng có lợi thế hơn một chút so với đăng video trên kênh mới, nhưng chỉ “một chút” thôi bởi cách người dùng xem nội dung trên Tiktok cũng khác. Bạn cứ để ý mà xem, bạn vào Tiktok để lướt, cái tab mặc định sẽ là “Dành cho bạn” (Rất ít người chuyển sang tab “Đang follow” bên trái, nên kênh của bạn dù nằm trong danh sách đã follow của người xem thì khả năng ưu tiên hiển thị nội dung cũng không đáng kể. Tiktok sẽ tìm cách mang đến cho người dùng nội dung mới, cập nhật xu hướng và nếu bạn dừng lại ở một nội dung nào đó lâu hơn bình thường, ngay lập tức những nội dung na ná sẽ hiển thị nhiều hơn (đó là lý do khiến chúng ta khó rời mắt khỏi Tiktok hơn so với các mạng xã hội khác).  

Vậy cách người dùng tìm kiếm nội dung thì sao? Ồ, chẳng ai tìm cái gì cả. Nội dung mới, nội dung hot, nội dung hay tự đập vào mắt họ. Không thích, bạn lướt qua. Nội dung khác sẽ xuất hiện. Cơ hội hiển thị nội dung của bạn nhiều hơn do users bị nhồi nhét nội dung. Nên theo cách tôi tư duy, thì một kênh mới build tự lập, cung cấp một chủ đề mới, nhất là nội dung board game mang tính giải trí thì chỉ có thể là Tiktok.

Định hướng #2: Ai? Đã làm gì?

Tiếp theo, tôi tìm hiểu đối thủ cạnh tranh, những kênh cùng chủ đề ở Việt Nam và trên thế giới. Thú vị là trên thế giới phát triển tốt, như vậy nội dung board game trên Tiktok là khả thi. Nhưng Việt Nam thì các kênh rất yếu (trừ 2 kênh của nhà phát hành game, phát triển nhờ quảng cáo và lives bán hàng).

Sau đó, tôi tìm hiểu nội dung họ làm. Board game (trước tôi) có 2 dạng nội dung: unbox (mở hộp, xem chi tiết thành phần game) và intro (giới thiệu qua loa sơ sài). Tôi đã hiểu tại sao các kênh này yếu, cũng như tại sao họ lại làm vậy. Đơn giản trong đầu họ bị kìm kẹp bởi quan niệm Tiktok là kênh video ngắn, nội dung phải làm 45-60s thôi thì mới có tỷ lệ xem hết và xem lại nhiều, dễ ăn đề xuất. Nhảm nhí! Tôi nói với bạn đó là nhảm nhí. Bởi vì câu hỏi ở đây là ai nói? Ai nói với bạn nội dung ngắn sẽ có hiệu quả tốt hơn?

• Nếu bạn nói rằng dựa vào khảo sát hành vi người dùng Tiktok, do họ có thể lướt và bỏ qua video trong chưa đầy 1 giây, trung bình 3s, nên cần làm nội dung ngắn? Nhưng lý do họ lướt là do nội dung không hay, bạn cần làm chất lượng thay vì thời lượng.
• Nếu bạn nói rằng Tiktok ưu tiên nội dung ngắn, vậy không đúng. Bởi thỉnh thoảng Tiktok vẫn gửi thông báo khuyến khích bạn làm video dài hơn 2 phút để nội dung “sâu” hơn.
• Nếu bạn nói rằng các “chuyên gia” Tiktok nói, chả ai là chuyên gia Tiktok cả, dù đầy người đang khẳng định những thứ xàm xí như: công thức video ăn đề xuất, cách có 1 triệu followers. Mấy cái đó chỉ đúng với họ, hoặc vài trường hợp họ biết. Các “chuyên gia” đúc rút từ những điểm chung của video lên xu hướng mà không nhận ra rằng, các video không thể lên xu hướng cũng có những đặc điểm đó nhưng do nó không lên top nên họ không nhìn thấy mà thôi (Cái này trong tâm lý học gọi là “Thành kiến sống sót”). Không ai dám đảm bảo 100% rằng nếu làm đúng như thế này thì video lên xu hướng (vì công thức ăn đề xuất không hề tồn tại, tôi sẽ nói thêm về luật chơi Tiktok ở phần sau).
• Nếu bạn nói rằng thời lượng video hiệu quả trung bình trên Tiktok là 45s-60s, cũng không đúng. Vì Tiktok chiếm phần lớn là các nội dung nhảy nhót, thử thách, đu trend. Nó thuộc chủ đề khác bạn (hoặc khác nội dung tôi muốn làm).

Nên cái tôi cần là ưu tiên làm hay, đủ ý chứ không cần làm ngắn. Các kênh khác tại Việt Nam không nhận ra điều này, họ làm những nội dung quá ngắn và thiếu thông tin cung cấp cho người dùng.

Bước tiếp theo là tôi chọn một dạng nội dung quan trọng nhất về board game, đó là hướng dẫn luật chơi.

• Nhiều người có thể biết chơi nhưng không biết cách dạy lại người khác cách chơi sao cho dễ hiểu.
• Thêm nữa, nói về cách chơi sẽ không hề dài dòng như kiểu quay một ván chơi/buổi chơi mẫu
• Luật chơi lại là thông tin người ta cần biết nhất trước khi quyết định mua game (xem game có hay không). Chỉ một bộ phận thiểu số dư tiền mua game vì đẹp để trưng bày

Tất nhiên tôi vẫn test thử 2 nội dung là unbox và intro trên kênh của mình (đề phòng phán đoán sai), nhưng đúng là không hiệu quả nên sau vài video, tôi loại bỏ luôn. Cái gì thành công, tôi focus hoàn toàn vào nó. Một số người gợi ý tôi thử nghiệm vài dạng nội dung khác, nhưng tôi chỉ note lại chứ chưa làm. Nếu thứ gì còn hiệu quả, bạn cứ việc khai thác trước. Tại sao bạn phải thử ngay những điều mới mẻ khi đang ở trong vùng an toàn? Bước ra khỏi vùng an toàn là khái niệm có thể đúng trong các lĩnh vực khác, nhưng với tôi thì build kênh cần xuyên suốt nội dung một cách nhất quán.

Luật Tiktok

Đây sẽ là phần quan trọng bởi nó thách thức tất cả những gì bạn biết. Hầu hết chúng ta đều từng học từ một vài “chuyên gia” nào đó cách build kênh nhiều followers hay làm video dễ lên xu hướng. Lời khuyên của tôi là: kiểm nghiệm lại.

Bạn đừng tin họ một cách mù quáng bởi các “chuyên gia” Tiktok đều tự phong hết. Họ có thể xây một vài kênh thành công rồi, hoặc rút ra các bài học từ mẫu số chung của phần lớn kênh thành công, nhưng như tôi đã nói, cái không nhìn thấy ở đây là “Thành kiến sống sót”. Điều này có nghĩa một số lượng lớn kênh chết và video không lên xu hướng cũng có những đặc điểm đó nhưng bạn không bao giờ nhìn thấy vì nó không hiển thị trước mặt bạn. Cố gắng tóm gọn ra một công thức thành công với Tiktok là không thể.

Bởi có một sự thật: Tiktok hoàn toàn vô lý trong việc phân phối nội dung.

Tôi đã thử nghiệm thì tôi mới dám nói.

• Tôi cố gắng tạo ra các nội dung cùng chủ đề, cùng background, cùng phân đoạn  bối cảnh nhưng lượng phân phối khác nhau một trời một vực.
• Cùng một video, tôi đăng vào “thời điểm vàng” buổi trưa thì nhận được 0 lượt view (không hề phân phối) khiến tôi ngỡ video vi phạm chính sách. Nhưng tôi xóa đi đăng lại ở “thời điểm vàng” buổi tối thì có rất nhiều view.
• Thậm chí cùng một video, tôi đăng ở các kênh khác nhau cùng thời điểm cũng mang lại kết quả phân phối khác nhau và sự sai lệch không hề nhỏ.

 Từ đó tôi đúc rút ra một số điều:

• Một video chịu quá nhiều yếu tố quyết định việc nó được phân phối nhiều hay ít. Công thức lên xu hướng không hề tồn tại. Nếu bạn nghĩ làm thế này thế kia để “dễ” ăn đề xuất hơn, đó chỉ là ảo tưởng kiểm soát. 
• Bạn không thể kiểm soát được lượng phân phối trừ khi chạy quảng cáo. Khi bỏ tiền ra, bạn mới tiên lượng được kết quả (vì bạn target chuẩn xác khán giả và ước lượng gần đúng số lượng tiếp cận thu về). Và chắc chắn tất cả các nền tảng đều muốn bạn chi tiền.
• Không có “thời điểm vàng” nào cho khán giả của bạn hết. Thời điểm vàng là thời gian phần lớn khán giả có thể online, nhưng không có nghĩa họ sẽ xem bạn.
• Lượng người xem ban đầu quyết định video có được phân phối tiếp hay không. Nhưng video của bạn nếu tiếp cận tự nhiên thì nó gọi là “Thân em như hạt mưa sa”, may ra phân phối trúng tệp khán giả mục tiêu thì mới lên, còn lại nhiều khả năng fail hết bất kể nội dung bạn hay thế nào.

Nếu Tiktok đang chơi một cách hoàn toàn vô lý thì bạn nên chơi thế nào? Nói thật, tôi không thích sân chơi này vì nó đưa ra một cuộc chơi không có luật. Không có gì chắc chắn, chẳng có gì bảo đảm. Nhưng điểm cộng lớn nhất của nó, như tôi đã nói, đó là cơ hội cho nhà sáng tạo mới bất kể bạn là ai. Với Youtube, kênh của bạn tịnh tiến theo cấp số cộng, cứ làm đều đều, dần dần là được. Còn Tiktok mạnh theo cấp số nhân, một số ít video sẽ được buff lên xu hướng, phần lớn nhàng nhàng rồi chìm vào quên lãng. 

6 bài học quan trọng khi chơi với Tiktok?

Một. Bạn đừng kỳ vọng vào bất kỳ nội dung nào cả. Một video dồn toàn bộ tâm huyết vào cũng có thể flop. Một nội dung vớ vẩn tự nhiên lên. Bạn cần làm nhiều video, chắc chắn sẽ có cái lên, nhưng cái nào lên và tại sao lên thì không ai biết.

Hai. Bạn cần xác định trước 80%-90% nội dung của bạn sẽ “vứt đi”, chúng sẽ không được Tiktok đối xử công bằng, nhưng ta vẫn làm bởi kiểu gì cũng sẽ có đứa con tinh thần được ăn đề xuất.

Ba. Cách tăng trưởng kênh của bạn sẽ là đi ngang – đột biến – đi ngang – đột biến – đi ngang v.v. Giống như kênh của tôi, lẹt đẹt 500-700 followers rồi nhờ 1 video 300k view mà kênh lên 3k followers. Sau đó lẹt đẹt 3k-3k2 followers rồi nhờ 1 video 600k view mà kênh lên 5k followers. Nhờ 2 video lên xu hướng mà kéo toàn bộ kênh cùng 30+ video khác lên view theo. 10% nội dung mang lại 90% hiệu quả.

Bốn. Nếu bạn nghĩ video flop, có thể nó chỉ ít view (không ai “đì” bạn cả). Nếu bạn nghĩ video ít view, đó là hiển nhiên bởi hầu hết video sẽ bị lãng quên như tôi đã nói. Nếu bạn làm 100 video liên tiếp mà tất cả đều ít view, bạn có thể đổ lỗi cho flop (hoặc chấp nhận sự thật là hầu hết nội dung của bạn không đủ hay với khán giả).

Năm. Nếu chưa đủ chuỗi 100 video “flop”, hãy tiếp tục. Đến thời điểm này, tôi vẫn có một “red flag” đó là, 100 video phân phối kém sẽ nghỉ kênh (nhưng may mắn là tôi chưa bị)

Sáu. Bạn sẽ không học được gì từ thất bại. Với 1 video ít view, có hàng tỷ lý do bạn có thể cũng như không thể kiểm soát. Nên bạn hãy coi thất bại là hiển nhiên và bỏ qua video đó. Nhưng với một video thành công, hãy làm nội dung tương tự cho đến khi nó hết hiệu quả. Bắt đầu từ video lên xu hướng đầu tiên, tôi note lại các đặc điểm: thời gian đăng (chính xác 11h), 2 phân cảnh, có lộ mặt, background, thời lượng v.v. Các video sau dù không ăn đề xuất nữa nhưng lượng view vẫn cải thiện rõ rệt cho đến một ngày, tôi đăng đúng khung 11h (như mọi lần) nhưng tụt view. Lúc đó tôi nhận ra công thức không còn đúng nữa (thuật toán thay đổi??) và mò lại công thức (hoặc đợi video khác lên xu hướng và bắt chước). Lưu ý quan trọng là công thức chỉ đúng với kênh của tôi mà không đúng cho toàn bộ kênh Tiktok, bạn phải tự nghiên cứu. Đó là lý do tôi không thể dạy bạn cách phát triển kênh và tôi đánh cược các “chuyên gia” cũng không thể dạy bạn được. Họ chỉ nói ra những thứ “hiển nhiên” đúng, bản thân Tiktok cũng đâu có tuyên bố rõ ràng …

Vì tôi nói rồi, Tiktok hoàn toàn vô lý.