Let’s think #13: Một chút về xác suất
Tình huống là: Cô bạn gái rất xinh xắn nhờ bạn đưa về một đoạn đường, nhưng cô ấy không mang mũ bảo hiểm.
Biết rằng ngay bên kia đường là hàng mũ fake chống CSGT giá 50,000₫/cái.
Đoạn đường đó bạn đi quen nên biết chỉ có xác suất 20% gặp cơ động. Nhưng nếu bị tuýt còi thì bạn mất 350,000₫ tiền phạt.
Câu hỏi là: bạn có nên mua mũ bên kia đường? (Chúng ta tạm loại bỏ cảm giác yên tâm, tuân thủ luật pháp, giá trị đạo đức… mà chỉ xét yếu tố kinh tế, cụ thể là tiền thôi nhé)
Đầu tiên, bạn sẽ tính số tiền bị mất dưới dạng khả năng. Có 20% rủi ro mất 350,000₫. Như vậy về dài hạn, nếu bạn liên tục lặp lại một hành động, mỗi lần chở cô gái đó mà không mang mũ, bạn mất 350,000₫ x 20% = 70,000₫.
Dĩ nhiên có thể lần này bạn sẽ may mắn. Và bạn tự hứa lần sau mình sẽ luôn mang theo mũ. Nhưng hãy cùng loại bỏ mấy thứ may mắn và giả định đó đi, để nghĩ theo toán học.
Rủi ro tiềm ẩn của bạn là 70,000₫. Trong khi việc mua mũ bạn chỉ mất 50,000₫. Bạn nên mua mũ.
Nhưng nếu chiếc mũ có giá từ 71,000₫? Bạn không nên. Bạn có thể đánh cược với rủi ro. 80% khả năng bạn không mất gì. Sau đó, bạn lại hứa với lòng mình rằng lần tới sẽ mang mũ chẳng hạn.
Trường hợp đen quá, bạn bị phạt luôn 350,000₫? Nếu bạn thấy ấm ức và muốn kéo mọi thứ về giá trị trung bình, hãy đi thêm 4 lần để xác suất 80% phát huy tác dụng. Thế lại bị bắt nữa? Không sao cả, đôi khi chuỗi xác suất phân bố không đồng đều khi dữ liệu không đủ. Nên cứ mỗi lần bị phạt, bạn đi thêm 4 lần nữa nha.
Thêm một ví dụ về việc tôi thường áp dụng xác suất trong các quyết định. Thực tế là tôi xài nhiều lắm, vì tôi hay chơi bộ môn poker.
Tình huống khác:
Tôi muốn tham gia festival âm nhạc cuối tuần này. Giá vé mua tại cổng 800,000₫. Đặt mua online 650,000₫. Tôi có thể đi nếu hôm đó không mưa, kịp mang xe đi bảo hành, sức khoẻ OK để lái xe 100km, không có việc gì đột xuất và đến nơi an toàn. Tạm tính xác suất là 50:50.
Tôi nên mua vé online hay tại cổng?
Tình huống này dễ hơn tình huống đầu tiên. Nếu không tham gia được trong khi đã mua vé, tôi mất 650,000₫. Vì có 50% khả năng nên số tiền tôi mất dưới dạng nguy cơ là 325,000₫.
Nếu mua vé tại cổng, tôi tốn thêm 150,000₫. Vậy quyết định đúng là tôi nên mua khi đã chắc chắn đến nơi.
Đây là những tính toán sơ khai của tôi về xác suất. Biết thêm chút ít về môn này sẽ giúp bạn có những quyết định lý tính hơn trong một thế giới bất định.
